Jouw chocolade wordt gegijzeld

Vrachtwagens staan stil. Depots zitten vol. In sommige dorpen stapelen zakken cacaobonen zich op bij boeren thuis — met het risico dat ze beginnen te rotten. Onlangs ontving Julien Tayoro, field agent van Oxfam Fair Trade in Daloa, een video van een cacaoboer die zijn plantage omhakte. Hij kapt zijn cacaobomen en plant iets anders. Hij ziet geen toekomst meer in cacao.

Wat is er precies gebeurd?

Ivoorkust produceert ongeveer 40% van alle cacao ter wereld. De overheid legt via het Conseil du Café-Cacao (CCC) de zogeheten farm gate prijs vast: de prijs die boeren krijgen bij het afleveren van hun cacaobonen. In oktober 2025 werd die prijs uitzonderlijk verhoogd naar 2.800 FCFA per kilo (ongeveer € 4,25). Dat was goed nieuws voor boeren die jarenlang nauwelijks profiteerden van stijgende wereldprijzen. Op deze basis werden verkoopcontracten opgemaakt met multinationals, nog voor het eind van het oogstseizoen.

Maar kort daarna veranderde alles.

Na een recordjaar in 2024 begonnen de cacao¬prijzen op de wereldmarkt snel te dalen. Begin 2026 zakte de prijs van meer dan 12.000 dollar per ton naar ongeveer 3.600 dollar. Daardoor lag de gegarandeerde prijs in Ivoorkust plots hoger dan de prijs op de wereldmarkt.
Grote handelaren en chocolademultinationals vertraagden daarop hun aankopen. Ze hadden al genoeg cacao gekocht of vonden elders goedkopere bonen. Het gevolg: de Ivoriaanse cacao bleef liggen en geraakte niet meer verkocht.

De cacao bleef liggen, dus geen inkomen voor de boeren

Maandenlang stapelden de gevolgen zich op.

• Coöperaties zonder cash.
• Cacaoboeren die niet betaald worden voor hun oogst.
• Sommige cacao wordt onder de gegarandeerde farm gate prijs minimumprijs verkocht.
• Door slechte opslag gaat kwaliteit verloren.
• Toenemende fraude en misbruik door tussenpersonen.

Sommige boeren zagen geen andere keuze dan hun cacao ver onder de farm gate prijs te verkopen — soms voor slechts 800 tot 1.000 FCFA per kilo.
Voor gezinnen die vaak minder dan 100.000 FCFA per maand (ongeveer € 150) verdienen, betekent dat een ramp. Minder inkomen betekent:

• minder schoolgeld
• minder toegang tot gezondheidszorg
• minder voedselzekerheid

Wat begon als een handelsblokkade werd zo één van de zwaarste crisissen die de Ivoriaanse cacaosector in jaren heeft meegemaakt.

Boeren betalen de prijs. De winst is voor de multinationals.

Begin maart 2026 kwam de klap officieel.

Om de verkoop opnieuw op gang te krijgen, verlaagde de Ivoriaanse overheid de farm gate prijs naar 1.200 FCFA (1,83€/kg)— een daling van bijna 60% tegenover de prijs van oktober.

De bedoeling is om cacao opnieuw competitief te maken op de wereldmarkt. Maar voor veel boeren komt die beslissing te laat.
Een deel van de oogst is al verkocht aan dumpingprijzen. Een ander deel ligt al maanden opgeslagen en verliest kwaliteit door schimmel en vocht. Die verliezen worden nauwelijks gecompenseerd.

De winsten blijven bij de grote spelers in de keten. De boeren zijn de dupe van deze crisis.

Een systeem dat boeren structureel benadeelt

Cacao is goed voor ongeveer 14% van het BBP van Ivoorkust en voedt 1 op 5 gezinnen. Toch hebben de mensen die het werk doen nauwelijks controle over de prijs.
De reguliere internationale cacao- en chocolademarkt wordt gedomineerd door een kleine groep multinationals die de handel, verwerking en chocoladeproductie controleren. Wanneer zij hun aankopen vertragen of hun bevoorrading verplaatsen, raakt zelfs ’s werelds grootste cacao producerend land zijn onderhandelingsmacht kwijt.

Dat maakt de sector extreem kwetsbaar voor schokken op de wereldmarkt. Dat is niet nieuw. Tijdens de crisis van 2016-2017 leidde een combinatie van hoge gegarandeerde prijzen, overproductie en dalende wereldprijzen ertoe dat exporteurs hun contracten niet konden nakomen. De Ivoriaanse overheid moest contracten doorverkopen met verlies, goed voor een tekort van meer dan 200 miljard CFA (ongeveer 305 miljoen euro). Zulke ingrepen bieden tijdelijk ademruimte, maar lossen het kernprobleem niet op: de sterke afhankelijkheid van volatiele wereldprijzen.

Daarbovenop spelen ook structurele problemen:

• ontbossing en uitgeputte bodems
• klimaatverandering
• ziektes in cacaoplantages
• een wereldmarkt die al decennia onder druk staat

Vandaag gaat slechts ongeveer 6% van de prijs van een chocoladeproduct naar de cacaoboer.

Leefbaar inkomen als deel van de oplossing

Voor Oxfam Fair Trade begint alles bij prijszekerheid en een leefbaar inkomen. Wij betalen altijd minstens de Fairtrade minimumprijs plus de Fairtradepremie voor de coöperatie. In ons Bite to Fight-project betalen we daarbovenop een extra premie, specifiek gericht op een leefbaar inkomen voor cacaoboeren. Dat is de basis van onze fairtradechocolade.

Julien Tayoro, onze field agent Ivoorkust legt uit “Het partnerschap met Oxfam garandeert producenten een afzetmarkt voor hun oogst en biedt hen zo de zekerheid dat ze hun voorraden kunnen verkopen. Dankzij de financiële steun in de vorm van cashpremies en landbouwkits kunnen gezinskosten en het onderhoud van de plantages in belangrijke mate worden gedragen.” Daarnaast spelen de AVEC’s of spaarkassen die door de coöperatie opgericht zijn ook een essentiële rol. “Zij ondersteunen de financiering van projecten en helpen om in de basisbehoeften te blijven voorzien.”

Met andere woorden:

• een gegarandeerde afzetmarkt
• extra premies
• ondersteuning voor gezinnen
• diversificatie van inkomen

Dàt is wat fairtradechocolade concreet betekent.

Fairtradechocolade of géén chocolade

Deze crisis toont hoe kwetsbaar de cacaoketen is wanneer te veel macht geconcentreerd zit bij enkele grote spelers. Zolang boeren geen leefbaar inkomen verdienen, blijft armoede ingebakken in chocolade.

Eerlijke handel is geen liefdadigheid, maar rechtvaardigheid. Als boeren hun bomen blijven omhakken, komt niet alleen hun toekomst in gevaar. Dan staat ook de toekomst van chocolade onder druk.

Bronnen

https://www.koaci.com/article/2026/01/16/cote-divoire/societe/cote-divoire-crise-du-cacao-lanaproci-accuse-le-conseil-du-cafe-cacao-dinaction-face-a-la-detresse-des-producteurs_193648.html
https://information.tv5monde.com/economie/ca-chauffe-en-brousse-en-cote-divoire-blocage-dans-la-filiere-du-cacao-2806111
https://www.aip.ci/308286/cote-divoire-aip-filiere-cafe-cacao-loia-rassure-les-planteurs-apres-la-decision-de-letat-denlever-toute-la-production/
https://information.tv5monde.com/afrique/video/cote-divoire-le-blocage-du-secteur-du-cacao-2805666
https://www.afrik.com/cacao-qui-fixe-vraiment-le-prix-paye-aux-planteurs-ivoiriens
https://www.latribune.fr/article/afrique/1129611498038414/cacao-la-cote-d-ivoire-en-quete-de-solutions-pour-repondre-a-la-crise
https://reporterre.net/Chute-des-cours-du-cacao-en-Cote-d-Ivoire-les-producteurs-en-detresse