Voedselkilometers.
Oxfam-Wereldwinkels / Oxfam Fairtrade en het debat rond voedselkilometers.
Wat zijn voedselkilometers?
Voedselkilometers kunnen in enge of ruime zin geïnterpreteerd worden.
- In een enge definitie gaat het over de kilometers transport die afgelegd worden van de plaats van productie tot de plaats van consumptie.
- In een ruimere definitie worden ook alle kilometers meegerekend van de producten (en diensten) die nodig zijn om het eindproduct te produceren (bv. meststoffen, verpakking, ..)
In de huidige wereldeconomie leggen producten vele kilometers af voor ze op hun eindbestemming komen. Dit transport gebeurt meestal op een wijze waarbij fossiele brandstoffen verbrand worden en dus CO2 uitgestoten wordt. Op deze manier zijn de voedselkilometers een aanwijzing voor een gedeelte van de klimaatimpact van de producten.
Oxfam-Wereldwinkels / Oxfam Fairtrade en voedselkilometers.
Het is duidelijk dat 'voedselkilometers' consumenten kan wakker schudden over het onnodige transport dat voedsel in bepaalde gevallen ondergaat en het belang van lokale voedselsystemen duiden vanuit milieuperspectief.
Toch schieten voedselkilometers tekort om een correcte maatstaf te zijn voor de duurzaamheid van producten. De volgende elementen dreigen we uit het oog te verliezen indien men producten alleen zou beoordelen op basis van het aantal voedselkilometers en vooral hierover zou communiceren:
- Niet alle kilometers zijn gelijk. Luchtverkeer heeft een veel hogere milieu-impact dan transport per boot. Oxfam-Wereldwinkels en Oxfam Fairtrade kiezen consequent voor de transportwijze met de laagste milieu-impact.
- Er moet vermeden worden dat het Zuiden drie maal betaalt voor de klimaatopwarming:
- Het Noorden heeft het klimaatprobleem veroorzaakt, onder andere door het intensief gebruik van steenkool. Deze goedkope energiebron wordt het Zuiden nu ontzegd vanwege de klimaatimpact, terwijl het Noorden zijn ecologische schuld ten opzichte van het Zuiden niet erkent of compenseert.
- De impact van de klimaatopwarming zal vooral het Zuiden treffen met zware economische gevolgen.
- Tegengaan van voedselkilometers als oplossing voor het klimaatprobleem kan een rem zetten op de handel met het Zuiden (en bijhorende ontwikkelingskansen) indien de beleidsinstrumenten geen rekening houden met verdelingsaspecten.
- Klimaatkilometers worden niet alleen veroorzaakt door goedkope transportbrandstoffen. Ook de lage lonen in het Zuiden stimuleren bedrijven om hun producten de wereld rond te sturen. Noordzeegarnalen worden in Marokko gepeld in de eerste plaats vanwege de (zeer) lage lonen die daar betaald worden en nadien teruggestuurd. Net op dit punt verschillen de achterliggende doelstellingen van de "fair trade"-voedselkilometers fundamenteel van die van de klassieke commerciële bedrijven (die net omwille van de laagste productiekosten goederen de halve wereld laten rondreizen). Een eenvoudige indicator van voedselkilometers maakt dit onderscheid niet.
- De berekening van de klimaatimpact van een product en de vergelijking met alternatieven moet gebeuren aan de hand van een volledige levenscyclusanalyse van het product. . Het gaat niet op om bijvoorbeeld tomaten uit het Zuiden (met veel voedselkilometers) te vervangen door tomaten die gekweekt worden in het Noorden in serres die met stookolie warm gestookt worden. De CO2-uitstoot van deze laatste kan hoger zijn door de niet duurzame productiewijze, ook al zijn de voedselkilometers (de transportafstand) lager.
Verder is het ook belangrijk voor ogen te houden dat de problematiek van onnodige voedselkilometers zeker geen exclusief Noord-Zuid probleem is. Begin jaren ’90 wees het Duitse Wuppertal Instituut al op het feit dat door te weinig aandacht voor gedecentraliseerde of regionale productiestructuren ons voedsel binnen Europa (zelfs binnen een land) onnodig veel kilometers aflegt vooraleer het aangeboden wordt aan de consument. Zo berekende het Instituut via een transportanalyse dat een potje aardbeiyoghurt eigenlijk al 7 857 km vrachtwagenvervoer – vnl. in eigen land- achter de rug heeft voor het aangeboden wordt in de winkelrekken in Stuttgart.
Bij deze analyse werden alle ingrediënten meegerekend: melk, jam, suiker en de verpakking (glas, papier, aluminium dekseltje, lijm, folie en karton). Het merendeel van de ingrediënten en de grondstoffen voor het verpakkingsmateriaal zouden evengoed uit de onmiddellijke omgeving van Stuttgart kunnen aangeleverd worden. Maar door de lage transportkosten in het totale plaatje – vervoer over de weg wordt als het ware gesubsidieerd door de samenleving - spelen de afstanden nauwelijks een rol in de beslissingen over productiestructuren.
Besluit
“Voedselkilometers” kan slechts een deel van de milieu-impact van onze voedselproductie- en consumptie in beeld te brengen, en schiet tekort als genuanceerde maatstaf voor de klimaatimpact en bijhorende beleidsbeslissingen (onder meer sociale en ontwikkelingsaspecten, Noord/Zuid dimensie).
Daarom pleiten Oxfam-Wereldwinkels en Oxfam Fairtrade voor een allesomvattende benadering van de duurzaamheid van voedselproductie- en consumptie. Dit plaatst het transport als één element in een breder kader. Een volledige levenscyclusanalyse van het product blijft de beste basis voor het afwegen van beslissingen.
Oxfam-Wereldwinkels en Oxfam Fairtrade zijn voorstander van beleidsmaatregelen die de externe kosten zoveel mogelijk in de prijs van een product weerspiegelen zodat producenten en consumenten een juister prijssignaal krijgen bij hun beslissingen. Dergelijke instrumenten mogen zich echter niet beperken tot het transportluik (zoals bijvoorbeeld een kerosinetax) en moeten gepaard gaan met maatregelen die het Zuiden compenseren voor de klimaatschuld van het Noorden.
Lees meer: